O‘zbek tili lug‘ati

aytmoq
[ ayt-moq ]   feʼl

кирил алифбосида:   айтмоқ 

Ma’nosi:   

1. Og‘zaki (gap bilan) ma’lum qilmoq, bildirmoq.

• • • •  ayting-ayting (pastroqda qarang)   

      • aytmaysizmi yoki ayting (pastroqda qarang)  

      • shuni ayting / nimasini aytasiz / sekinroq aytasizmi (pastroqda qarang)   

      • aytgani aytgan, degani degan (pastroqda qarang)   

      • aytgan joyidan kesadi (pastroqda qarang)   

2. Yoddan og‘zaki bayon qilmoq, so‘zlamoq (ertak, hikoya va sh.k. haqida). 

3. Talaffuz qilmoq. 

4. Taklif etmoq, chaqirmoq. 

5. yord. fl. vzf. Bog‘lama vazifasini bajaradi. 

|   1. Оғзаки (гап билан) маълум қилмоқ, билдирмоқ.
айтинг-айтинг (пастроқда қаранг) 
айтмайсизми ёки айтинг (пастроқда қаранг)  
шуни айтинг / нимасини айтасиз / секинроқ айтасизми (пастроқда қаранг) 
айтгани айтган, дегани деган (пастроқда қаранг)  
айтган жойидан кесади (пастроқда қаранг) 
2. Ёддан оғзаки баён қилмоқ, сўзламоқ (эртак, ҳикоя ва ш.к. ҳақида). 
3. Талаффуз қилмоқ. 
4. Таклиф этмоқ, чақирмоқ. 
5. ёрд. фл. взф. Боғлама вазифасини бажаради. 

Misollar:   

• /1-ma’no/   Rostini aytmoq. O‘z mulohazalarini aytmoq. Uzr aytmoq. 

• /1-ma’no/   Betga aytganning zahri yo‘q.   (Maqol) 

• /2-ma’no/   Ertak aytmoq. Topishmoq aytmoq. She’r aytmoq. 

• /2-ma’no/   Zerikmayman kecha afsona aytsam.   (Habibiy) 

• /3-ma’no/   Mo‘ylovi maysa bo‘lib qolgan kap-katta yigitning "r"ni aytaolmasligi Elmurodga g‘alati tuyuldi.   (P. Tursun, O‘qituvchi.) 

• /4-ma’no/   To‘yga aytmoq. Hasharga aytmoq. 

• /4-ma’no/   Aytmagan yerga borma, aytgan yerdan qolma.   (Maqol) 

• /4-ma’no/   Aytmagan qo‘noq — yo‘nmagan tayoq.   (Maqol) 

• /4-ma’no/   Mahalladan ham uch-to‘rt kishi aytdim, oshni ko‘proq qilish kerak.   (A. Qodiriy, O‘tgan kunlar) 

• /5-ma’no/   — Qimorboz deb kimni aytasiz? — og‘zidagi oshi bilan g‘o‘ldiradi Qambar.   (Oybek,Tanlangan asarlar.) 

ayting-ayting
[ ay-ting-ay-ting ]   ibora 

кирил алифбосида:   айтинг-айтинг 

Ma’nosi:   

Narsa-hodisaning yuzberishi-bermasligi ma’qulligini ifodalaydi. 

|   Нарса-ҳодисанинг юзбериши-бермаслиги маъқуллигини ифодалайди. 

Misollar:   

• Ayting-ayting, biz borguncha, ketib qolishmasin. 

• Ayting-ayting, hech kim el nazaridan qolmasin.   (Gazetadan) 

aytmaysizmi yoki ayting
[ ayt-may-siz-mi    |   ay-ting ]   ibora 

кирил алифбосида:   айтмайсизми ёки айтинг  

Ma’nosi:   

 Tilga olingan narsani alohida ta’kidlaydi. 

|   Тилга олинган нарсани алоҳида таъкидлайди. 

Misollar:   

• Shirinligini aytmaysizmi (ayting). 

• Odobliligini aytmaysizmi (ayting). 

shuni ayting / nimasini aytasiz / sekinroq aytasizmi  
[ shu-ni ay-ting   |   ni-ma-si-ni ay-ta-siz   |   se-kin-roq ay-ta-siz-mi ]   ibora 

кирил алифбосида:   шуни айтинг / нимасини айтасиз / секинроқ айтасизми 

Ma’nosi:   

So‘zlovchining aytilgan gapga to‘la qo‘shilishini bildiradi. 

|   Сўзловчининг айтилган гапга тўла қўшилишини билдиради. 

Misollar:   

• — Shuni ayting, — dedi Amin buva ham kulib. — Suv o‘zini juda aziz qilib yubordi.   (M. Ismoiliy, Farg‘ona tong otguncha) 

• Ey, nimasini aytasiz, dugonajon, alohida uy olmasam bo‘lmaydi.   (Gazetadan) 

• Odamoxun, deb sekinroq aytasizmi..   (A. Qodiriy, Firvonlik Mallavoy) 

aytgani aytgan, degani degan  
[ ayt-ga-ni ayt-gan de-ga-ni de-gan]   frazeologik ibora 

кирил алифбосида:   айтгани айтган, дегани деган 

Ma’nosi:   

Aytgan narsasi albatta bo‘ladi, amalga oshadi. 

|   Айтган нарсаси албатта бўлади, амалга ошади. 

Misollar:   

• Onasi umrida eriga tik gapirmagan xotin.. erining aytgani aytgan, degani degan.   (I. Rahim, Chin muhabbat) 

• Maslahatga ko‘nmaydi. Aytganim aytgan, deganim degan, deb turib oladi.   (P. Tursun, O‘qituvchi) 

aytgan joyidan kesadi 
[ ayt-gan jo-yi-dan ke-sa-di ]   frazeologik ibora 

кирил алифбосида:   айтган жойидан кесади 

Ma’nosi:   

Aytganini albatta amalga oshirtiradi, aytganini bajartiradi. 

|   Айтганини албатта амалга оширтиради, айтганини бажартиради. 

Misollar:   

Manbalar: 

• Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh. 

Havolalar: 

Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I  - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967. 

ДТС     : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969. 

ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962. 

ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961. 

КРС      : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965. 

ПДП      : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951. 

РКС       : Русско-казахский словарь. М.: 1954. 

ССТТН  : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971. 

ТРС       : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945. 

ЭСТЯ    : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989. 

ЎТИЛ     : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981. 

ЎХШЛ    : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.