O‘zbek tili lug‘ati

aynamoq   
[ ay-na-moq ]   feʼl  

 /teng=/ :   aynimoq   [ ay-ni-moq]   feʼl  

кирил алифбосида:   айнамоқ 

айнимоқ   

Ma’nosi:   

aynamoq ayn.   aynimoq.

|   айн.   айнимоқ. 

Misollar:   

• Rangi bir qadar aynagan gilamcha..   (Oybek, Tanlangan asarlar) 

• — Qiz aynab qolganmikin-a, — dedi O‘ktam boshqalarga sal ko‘zini qisib.   (Oybek, Oltin vodiydan shabadalar) 

• Adolat bilan ham bir oz yaxshi gapirishib o‘tirdi. Keyin birdan aynab qoldi.   (S. Zunnunova, Gulxan) 

• Barakalla, Marg‘ilonga kelib, bu gapdan aynadingizmi-a? — Aynadim.   (A. Qodiriy, O‘tgan kunlar) 

• — Havo aynamoqchi, — dedi u sekin.   (P. Tursun, O‘qituvchi) 

aynimoq   
[ ay-ni-moq ]   feʼl    

кирил алифбосида:   айнимоқ    

Ma’nosi:   

1. Rang-tusi, sifatini yo‘qotmoq, eskirmoq; o‘ngmoq.

2. Asl belgi-xususiyatini, sofligini yo‘qotmoq (nav, nasl va shu kabilar haqida). 

3. Sof (odatiy) holati yomon tomonga o‘zgarmoq. 

4. Iste’molga yaroqsiz bo‘lmoq; buzilmoq (yegulik-ichkiliklar haqida). 

5. To‘g‘ri fikrlash, so‘zlash qobiliyatini yo‘qotmoq, shu jihatdan ahvoli og‘irlashmoq. 

6. Xulq-atvori, odob-axloqi jihatidan yomonlashmoq, yomon tomonga o‘zgarmoq; buzilmoq. 

7. Odob-axloq chegarasidan chiqib ketmoq, odob-axloq chegarasidan tashqari gaplarni gapira boshlamoq. 

8. Fikrini, niyatini o‘zgartirmoq, niyatidan, so‘zidan qaytmoq. 

9. Aloqani uzmoq, kechmoq. 

|   1. Ранг-туси, сифатини йўқотмоқ, эскирмоқ; ўнгмоқ.  
2. Асл белги-хусусиятини, софлигини йўқотмоқ (нав, насл ва шу кабилар ҳақида).  
3. Соф (одатий) ҳолати ёмон томонга ўзгармоқ.  
4. Истеъмолга яроқсиз бўлмоқ; бузилмоқ (егулик-ичкиликлар ҳақида).  
5. Тўғри фикрлаш, сўзлаш қобилиятини йўқотмоқ, шу жиҳатдан аҳволи оғирлашмоқ.  
6. Хулқ-атвори, одоб-ахлоқи жиҳатидан ёмонлашмоқ, ёмон томонга ўзгармоқ; бузилмоқ.  
7. Одоб-ахлоқ чегарасидан чиқиб кетмоқ, одоб-ахлоқ чегарасидан ташқари гапларни гапира бошламоқ.  
8. Фикрини, ниятини ўзгартирмоқ, ниятидан, сўзидан қайтмоқ.  
9. Алоқани узмоқ, кечмоқ. 

Misollar:   

• /1-ma’no/   Aynigan eski gimnastyorkasi ham suvga chayqalganday jiqqa ho‘l.   (Oybek, Oltin vodiydan shabadalar) 

• /2-ma’no/   Ilgarigi qizilurug‘, bosvoldi qovunlar yo‘q. Hammasi aynigan. Nasl aynimasin desang, har uch yilda qo‘chqorni almashtir.   (S. Ahmad, Yulduz) 

• /3-ma’no/   Havo aynidi. 

• /3-ma’no/   Zamona aynidi.   (K. Yashin, Hamza) 

• /4-ma’no/   — Yo‘q, — dedi onasi, — choy aynib qoladi, kelishgandan keyin damlarsan..   (Oydin, O‘zidan ko‘rsin) 

• /4-ma’no/   Tursunboy ota, echkining go‘shti aynib qolmasdan, xotiniga mushkulkushod o‘qitgani eshon ayani uyiga chaqirgandi.   (S. Ahmad, Hukm) 

• /5-ma’no/   Bemorning ahvoli durust edi, lekin kechga borib aynidi. 

• /5-ma’no/   Bu aynigan cholni olib borib, zindonga solinglar.   ("Yusuf va Ahmad") 

• /6-ma’no/   [Muzaffar Dadavoyga:] Vaqtida juda xursand bo‘lganmiz! Siz bilan faxrlanganmiz. Ammo keyingi yillarda aynib qoldingiz, dimog‘ingiz ko‘tarilib ketdi, ko‘zingizni yog‘ bosdi.   (Uyg’un, Navbahor) 

• /7-ma’no/   Buni qarang, yomg‘irda qolgan mushukning hidi keladi! — Aynima, aynima! — dedi yo‘g‘on bir tovush.— Yomg‘irda qolgan mushukni hidlab ko‘rganmisan?   (A.Qahhor, Qo‘shchinor chiroqlari) 

• /8-ma’no/   — O‘rtoq komandir tankist bo‘lar emishlar,— dedi Tojixon kulib — Uchuvchi bo‘lishdan aynibdilar.   (A. Qahhor, Yillar) 

• /8-ma’no/   Arslonqul.. ba’zi og‘aynilarini qidirmoqchi bo‘ldi, lekin yana aynidi.   (Oybek, Navoiy) 

• /8-ma’no/   Hoji xola pulni ko‘rdi-yu, yana aynib qolmasin deb, qo‘lidan yulib oldi.   (M. Ismoiliy, Farg‘ona tong otguncha) 

• /9-ma’no/   Bizdan aynib, boshqa ishga o‘tib ketdi. 

• /9-ma’no/   Mijozlar aynib, kelmay qo‘yishdi. 

ko‘ngli aynimoq 
[ ko‘ng-li ay-ni-moq ]   frazeologik birikma     

кирил алифбосида:   кўнгли айнимоқ  

Ma’nosi:   

1. Ko‘ngli behuzur bo‘lmoq, ko‘ngli ozmoq, qayt qilgisi kelmoq; 

2. Fe’li ozmoq, achchigi chiqmoq. 

|   1. Кўнгли беҳузур бўлмоқ, кўнгли озмоқ, қайт қилгиси келмоқ;
2. Феъли озмоқ, аччиги чиқмоқ.

Misollar:   

miyasi aynib qolgan 
[ mi-ya-si ay-nib qol-gan ]   frazeologik ifoda 

кирил алифбосида:   мияси айниб қолган  

Ma’nosi:   

Esi-hushi joyida emas, esi kirdi-chiqdi bo‘lib qolgan. 

|   Эси-ҳуши жойида эмас, эси кирди-чиқди бўлиб қолган. 

Misollar:   

feʼli aynimoq 
[ feʼ-li ay-ni-moq ]   frazeologik ifoda 

кирил алифбосида:   феъли айнимоқ  

Ma’nosi:   

1. Asabi qo‘zg‘amoq; 

2. Jahli chiqib, kayfiyati buzilmoq. 

|   1. Асаби қўзғамоқ;  
2. Жаҳли чиқиб, кайфияти бузилмоқ. 

Misollar:   

Manbalar: 

• Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh. 

Havolalar: 

Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I  - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967. 

ДТС     : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969. 

ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962. 

ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961. 

КРС      : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965. 

ПДП      : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951. 

РКС       : Русско-казахский словарь. М.: 1954. 

ССТТН  : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971. 

ТРС       : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945. 

ЭСТЯ    : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989. 

ЎТИЛ     : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981. 

ЎХШЛ    : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.