Embedded Files
MUALLIFLIK HUQUQI, HAMDA MA’LUMOT VA MATERIALLARDAN FOYDALANISH TO‘G‘RISIDA
ayg‘oqchi
[ ay-g‘oq-chi ] ot
кирил алифбосида: айғоқчи
Ma’nosi:
Ma’nosi:
Maxfiy agent, josus.
| Махфий агент, жосус.
Misollar:
Misollar:
Sekinroq gapir, o‘g‘lim, xon ayg‘oqchilari daydib yurishibdi. (J. Sharipov, Xorazm)
Zorgening safdoshlari bu oqshom o‘zlariga dushman ayg‘oqchilarning qurshovida qaytishdi. (Gazetadan)
Kelib chiqishi (etimologiya):
Kelib chiqishi (etimologiya):
turkiy (qarang: qadimgi turkiy tillar (uzb) ; proto-turk tili (uzb) ; umumiy turkiy tillar (uzb) & o‘g‘ur tillari (tur) )
АЙҒОҚЧИ 'одамларнинг иш-амалини, фикр-ўйини пинҳона билиб олиш билан шуғулланувчи шахс, жосус'. Бир вақтлар айғоқчи жуда кўпайиб кетган эди. Бу сўз эски ўзбек тилида 'фош қилувчи ахборот' маъносини англатган айғақ отидан (КРС, 29) -чы қўшимчаси билан ясалган. Ҳозирги ўзбек тилида мустақил ишлатилмайдиган айғақ сўзи асли қадимги туркий тилда 'гапир-' маъносини англатувчи ай- феълининг (ЭСТЯ, I, 99) 'такрор' маъносини ифодаловчи -ға қўшимчаси билан ҳосил қилинган шаклига -қ от ясовчисини қўшиб ясалган; кейинчалик сўз бошланишидаги а унлиси ä унлисига, қ ундоши олдидаги а унлиси â унлисига алмашган, ы унлисининг қаттиқлик белгиси иўқолган: [(ай- + ға = айға-) + қ = айғақ] + чы = айғақчы > äйғâқчи.
Ma’nodoshlar (sinonim) oilasi
Ma’nodoshlar (sinonim) oilasi
AYG‘OQCHI, JOSUS, XUFIYA
Biror shaxs yoki davlatning foydasi uchun boshqa shaxs yoki davlatga tegishli maxfiy ma’lumotlarni yashirincha to‘plash bilan shug‘ullanadigan shaxs. Josus ko‘proq begona davlatning shunday faoliyat bilan mashg‘ul kishisiga nisbatan qo‘llanadi. Xufiya – tarixga oid so‘z, eskilik bo‘yog‘iga ega.
Бирор шахс ёки давлатнинг фойдаси учун бошқа шахс ёки давлатга тегишли махфий маълумотларни яширинча тўплаш билан шуғулланадиган шахс. Жосус кўпроқ бегона давлатнинг шундай фаолият билан машғул кишисига нисбатан қўлланади. Хуфия – тарихга оид сўз, эскилик бўёғига эга.
Misollar:
Muxbir zarracha og‘rinmay, pinak ham buzmay oxiriga o‘tadi: – ..Qo‘shib olgani yetmagandek, boshimizga o‘g‘ri, ayg‘oqchilarini yubordi. (E. A’zam, Guli-guli)
Bobur juda qaltis bir ishga bel bog‘laganini sezardi. Shayboniyxonning josuslari ko‘pligi unga ma’lum edi. (P. Qodirov, Yulduzli tunlar)
Xaloyiq orasida yuradigan xufiyalar dahshatli mishmishlarni shahar hokimi – dorug‘aga yetkazish uchun arkka tomon shoshildilar. (P. Qodirov, Yulduzli tunlar)
Manbalar:
Manbalar:
Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh.
Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh.
O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh.
O‘zbek tili sinonimlarining izohli lug‘ati, _ 2023, _ Mualliflar jamoasi: Nizomiddin Mahmudov, Durdona Lutfullayeva, Yorqinjon Odilov, Durdona Xudoyberganova, Ma’rufjon Yo‘ldoshev, Shuhrat Ko‘chimov, Dilrabo Andaniyazova, Feruza Musayeva, _ Nizomiddin MAHMUDOV tahriri ostida, _ O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Davlat tilini rivojlantirish departamenti, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, _ Toshkent sh.
آلتای، نورالله، اۉزبېک تیلی سۉزلیگی، جهانی همکارلیکلر اداره سی، مالیزیا، ١٣٨٦ هـ.
Oltoy, Nurulloh. Oʻzbek tili soʻzligi. Malayziya: Jahoniy Hamkorliklar Idorasi, 1386 h. [2007/2008 m.] (Āltāy, Nūrullāh. Ūzbēk tīlī sūzlīgī. Mālīziyā: Jahānī Hamkārlīklar Idāra-sī, 1386h)
Havolalar:
Havolalar:
Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967.
ДТС : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969.
ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962.
ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961.
КРС : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965.
ПДП : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951.
РКС : Русско-казахский словарь. М.: 1954.
ССТТН : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971.
ТРС : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945.
ЭСТЯ : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989.
ЎТИЛ : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981.
ЎХШЛ : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.
Qo‘shimcha
Qo‘shimcha
Savodxon: https://savodxon.uz/
Oʻzbek tilining xalqona izohli lug‘ati: https://izoh.uz/
Ziyo.uz kutubxonasi: https://n.ziyouz.com/
O‘zbek tilini rivojlantirish jamg‘armasi kutubxonasi:
https://uztrj.uz/kitob-va-lugatlar/
Page updated
Google Sites
Report abuse