O‘zbek tili lug‘ati

aka 
[ a-ka ]   ot 

кирил алифбосида:   ака 

Ma’nosi:   

1. Bir ota-onadan tug‘ilgan katta o‘g‘il (o‘zidan kichiklariga, ukalariga nisbatan). 

2. O‘zidan katta er kishiga murojaatda yoki unga hurmat yuzasidan ishlatiladi (bunda yakka holda yoki nutq qaratilgan shaxsni bildiruvchi so‘z bilan qo‘llanadi). 

|   1. Бир ота-онадан туғилган катта ўғил (ўзидан кичикларига, укаларига нисбатан).
2. Ўзидан катта эр кишига мурожаатда ёки унга ҳурмат юзасидан ишлатилади (бунда якка ҳолда ёки нутқ қаратилган шахсни билдирувчи сўз билан қўлланади). 

Misollar:   

• /1-ma’no/   Katta aka. O‘rtancha aka. Kichik aka. 

• /2-ma’no/   Aka, eski shaharga qaysi avtobus qatnaydi? 

• /2-ma’no/   — Dehqon aka, ehtiyot bo‘ling, aravangiz nobop, — boshini chayqab gapirdi Yo‘lchi.   (Oybek, Tanlangan asarlar) 

• /2-ma’no/   Birinchi masala yuzasidan Bo‘taboy akaga so‘z berildi.   (A. Qahhor, Qo‘shchinor chiroqlari) 

akasi 
[ a-ka-si ]   ifoda 

кирил алифбосида:   акаси   

اکه‌سی

Ma’nosi:   

Er kishining o‘zidan kichiklarga erkalatish yoki hurmat bilan murojaat etish shakli. 

|   Эр кишининг ўзидан кичикларга эркалатиш ёки ҳурмат билан мурожаат этиш шакли. 

Misollar:   

Yo‘q, akasi, men bugun ishga chiqa olmaydiganga o‘xshayman. Kuch, majolim yo‘q.   (Oydin, Bechora) 

Manbalar: 

• Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tili sinonimlarining izohli lug‘ati, _ 2023, _ Mualliflar jamoasi: Nizomiddin Mahmudov, Durdona Lutfullayeva, Yorqinjon Odilov, Durdona Xudoyberganova, Ma’rufjon Yo‘ldoshev, Shuhrat Ko‘chimov, Dilrabo Andaniyazova, Feruza Musayeva, _ Nizomiddin MAHMUDOV tahriri ostida, _ O‘zbekiston Respublikasi  Vazirlar Mahkamasining Davlat tilini ­rivojlantirish departamenti, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, _ Toshkent sh.   

•  آلتای، نورالله، اۉزبېک تیلی سۉزلیگی، جهانی همکارلیکلر اداره سی، مالیزیا، ١٣٨٦ هـ.      
  Oltoy, Nurulloh. Oʻzbek tili soʻzligi. Malayziya: Jahoniy Hamkorliklar Idorasi, 1386 h. [2007/2008 m.]   (Āltāy, Nūrullāh. Ūzbēk tīlī sūzlīgī. Mālīziyā: Jahānī Hamkārlīklar Idāra-sī, 1386h)

Havolalar: 

Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I  - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967. 

ДТС     : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969. 

ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962. 

ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961. 

КРС      : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965. 

ПДП      : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951. 

РКС       : Русско-казахский словарь. М.: 1954. 

ССТТН  : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971. 

ТРС       : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945. 

ЭСТЯ    : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989. 

ЎТИЛ     : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981. 

ЎХШЛ    : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.