ayirbosh
[ a-yir-bosh ] ot
/teng=/ : ayirbosh qilmoq [ a-yir-bosh qil-moq] qo‘shma feʼl
кирил алифбосида: айирбош
айирбош қилмоқ
ayn. Ayirboshlamoq.
| айн. Айирбошламоқ.
Muhabbat vijdonni latta-puttaga ayirbosh qildi. (N. Safarov, Tanlangan asarlar)
ayirboshlamoq
[ a-yir-bosh-la-moq ] feʼl
кирил алифбосида: айирбошламоқ
Boshma-boshiga yoki boshqa biror shart bilan biror narsani alishmoq, almashmoq, almashtirmoq.
Yangilamoq, oʻzgartirmoq.
| 1. Бошма-бошига ёки бошқа бирор шарт билан бирор нарсани алишмоқ, алмашмоқ, алмаштирмоқ.
2. Янгиламоқ, ўзгартирмоқ.
Sotishga va ayirboshlashga yaraydigan narsalar ham sop boʻldi. (P. Tursun, Oʻqituvchi)
Ishdan keyin kiyimlarni ayirboshlamoq.
ayirboshlash
[ a-yir-bosh-lash ] feʼl ; ot
кирил алифбосида: айирбошлаш
iqt. Kishilarning mehnat faoliyati yoki mahsulotlarini oʻzaro almashtirishlari.
| иқт. Кишиларнинг меҳнат фаолияти ёки маҳсулотларини ўзаро алмаштиришлари.
АЙИРБОШ: АЙИРБОШ ҚИЛ- 'алмаш-'. Биз кассеталаримизни айирбош қилдик. Бу қўшма феъл эски ўзбек тилида айырбаш оти билан қыл- феълининг қўшилишидан ҳосил бўлган; айырбаш оти эса айыр- феъли ва баш отидан тузилган бўлиб (КРС, 37), кейинчалик бу сўз бошланишидаги а унлиси ä унлисига, учинчи бўғиндаги а унлиси â унлисига алмашган, ы унлисининг қаттиқлик белгиси йўқолган; айыр- + баш = айырбаш > äйирбâш. Бу қўшма сўз асли 'бошма-бош алмаш-' маъносини билдирган: ҳар икки томон маълум миқдор (маълум бош) нарсани айириб, кейин уларни алмашган.
АЙИРБОШЛА- 'алмаш-'. Биз кассеталаримизни айирбошладик. Бу феъл эски ўзбек тилида айырбош отидан -ла қўшимчаси билан ясалган (КРС, 37); кейинчалик сўз бошланиши ва охиридаги а унлилари ä унлиларига, учинчи бўғиндаги а унлиси â унли-сига алмашган, ы унлисининг қаттиқлик белгиси йўқолган: айырбаш + ла = айырбашла- > äйирбâшла-.
Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh.
Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh.
O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh.
Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967.
ДТС : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969.
ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962.
ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961.
КРС : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965.
ПДП : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951.
РКС : Русско-казахский словарь. М.: 1954.
ССТТН : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971.
ТРС : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945.
ЭСТЯ : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989.
ЎТИЛ : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981.
ЎХШЛ : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.
Savodxon: https://savodxon.uz/
Oʻzbek tilining xalqona izohli lug‘ati: https://izoh.uz/
Ziyo.uz kutubxonasi: https://n.ziyouz.com/