O‘zbek tili lug‘ati

avramoq
[ av-ra-moq ] feʼl

кирил алифбосида: аврамоқ

Ma’nosi:

Aytganiga (maqsadiga) yurgizish, koʻndirish uchun yolgʻon-yashiq gaplar qilmoq, ustalik bilan aldab-suldamoq.
s.t. Gipnoz qilmoq (ilon haqida).

| 1. Айтганига (мақсадига) юргизиш, кўндириш учун ёлғон-яшиқ гаплар қилмоқ, усталик билан алдаб-сулдамоқ.
2. Гипноз қилмоқ (илон ҳақида).

Misollar:

Baqqol bu soʻzlarni eshitmaganday avrayverdi: Men sizning foydangizni oʻylayman. (Oybek, Tanlangan asarlar)
Ilon zaharli tilini chiqarib turib, sehrli koʻzi bilan uchar qushlarni avraydi. (Qahramonlar)

Kelib chiqishi (etimologiya):

turkiy (qarang: qadimgi turkiy tillar (uzb) ; proto-turk tili (uzb) ; umumiy turkiy tillar (uzb) & o‘g‘ur tillari (tur) )

АВРА- 'ишонтириш, кўндириш мақсадида ёлғон-яшиқ гаплар гапир'. Баққол деҳқонни аврайверди. Бу феъл асли қадимги туркий тилдаги 'тинч' маъносини англатувчи абыр сифатидан -а қўшимчаси билан ясалган (ЭСТЯ, I, 59); кейинроқ иккинчи бўғиндаги тор унли талаффуз қилинмай қўйган, ўзбек тилида б ундоши в ундошига, а унлилари ä унлиларига алмашган: абыр + а = абыра -> абра -> äврä.

Ma’nodoshlar (sinonim) oilasi

ALDAMOQ, LAQILLATMOQ, AVRAMOQ

Turli yolg‘on-yashiq gaplar, va’dalar bilan yo‘q narsaga ishontirmoq, to‘g‘ri yo‘ldan chiqarmoq. Aldamoq so‘zi biror maqsadga erishish uchun yolg‘on gapirib, birovni noto‘g‘ri harakatga ko‘ndirish ma’nosida ham, umuman, yolg‘on bilan yo‘q narsaga ishontirish ma’nosida ham qo‘llanadi. Laqillatmoq so‘zi yolg‘on-yashiq so‘zlar bilan bo‘lishi mumkin bo‘lmagan narsaga ishontirish, soddaroq kimsani yolg‘on bilan chuv tushirish ma’nosida ishlatiladi. Avramoq so‘zi ma’nosida juda ustalik, ayyorlik bilan aldash ta’kidi mavjud.

Турли ёлғон-яшиқ гаплар, ваъдалар билан йўқ нарсага ишонтирмоқ, тўғри йўлдан чиқармоқ. Алдамоқ сўзи бирор мақсадга эришиш учун ёлғон гапириб, бировни нотўғри ҳаракатга кўндириш маъносида ҳам, умуман, ёлғон билан йўқ нарсага ишонтириш маъносида ҳам қўлланади. Лақиллатмоқ сўзи ёлғон-яшиқ сўзлар билан бўлиши мумкин бўлмаган нарсага ишонтириш, соддароқ кимсани ёлғон билан чув тушириш маъносида ишлатилади. Аврамоқ сўзи маъносида жуда усталик, айёрлик билан алдаш таъкиди мавжуд.

Misollar:

Anzor allanarsa deb g‘o‘ldiray boshlagan edi: – Aldama! – dedi Shahlo. (L. Mahmudov, Qopga yashiringan odam)
Yigit rostdan tushunmadimi yo laqillatyaptimi deb o‘ylanib, unga qattiq tikildi. (T. Malik, Shaytanat)
Zumradxonga o‘xshaganlar birovga yordam qo‘lini cho‘zmaydi. Gap bilan avrab, o‘zini olib qochadi, ular o‘zini o‘ylaydi. (O‘. Umarbekov, Yer yonganda)

Manbalar:

Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh.
Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh.
O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh.
O‘zbek tili sinonimlarining izohli lug‘ati, _ 2023, _ Mualliflar jamoasi: Nizomiddin Mahmudov, Durdona Lutfullayeva, Yorqinjon Odilov, Durdona Xudoyberganova, Ma’rufjon Yo‘ldoshev, Shuhrat Ko‘chimov, Dilrabo Andaniyazova, Feruza Musayeva, _ Nizomiddin MAHMUDOV tahriri ostida, _ O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Davlat tilini rivojlantirish departamenti, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, _ Toshkent sh.

Havolalar:

Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967.

ДТС : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969.

ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962.

ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961.

КРС : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965.

ПДП : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951.

РКС : Русско-казахский словарь. М.: 1954.

ССТТН : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971.

ТРС : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945.

ЭСТЯ : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989.

ЎТИЛ : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981.

ЎХШЛ : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.

Qo‘shimcha

Savodxon: https://savodxon.uz/

Oʻzbek tilining xalqona izohli lug‘ati: https://izoh.uz/

Ziyo.uz kutubxonasi: https://n.ziyouz.com/

Page updated

Google Sites

Report abuse