O‘zbek tili lug‘ati

ayri    
[ ay-ri ]   I. sifat   II. ot  

кирил алифбосида:   айри 

Ma’nosi:   

I. sifat 

1. Biror joyidan ikkiga tarmoqlangan. 

2. kam qo‘ll.   Biri-biriga zid, qarama-qarshi. 

3. kam qo‘ll.   Birga emas, alohida, bo‘lak.
   ayri tushmoq (pastroqda qarang) 

II. ot 

4. Ikki shoxchali tayoq, yog‘och; tirgak.

5. Beda, pichan, poxol kabilarni ko‘tarish, yoyish, to‘plash uchun panshaxa o‘rnida ishlatiladigan ikki shoxli, uzun sopli asbob. 

|   I. сифат  
1. Бирор жойидан иккига тармоқланган.
2. кам қўлл.   Бири-бирига зид, қарама-қарши.
3. кам қўлл.   Бирга эмас, алоҳида, бўлак.
айри тушмоқ (пастроқда қаранг) 

II. от  
4. Икки шохчали таёқ, ёғоч; тиргак.
5. Беда, пичан, похол кабиларни кўтариш, ёйиш, тўплаш учун паншаха ўрнида ишлатиладиган икки шохли, узун сопли асбоб. 

Misollar:   

• /1-ma’no/   Ayri yo‘l. Ayri yog‘och. 

• /1-ma’no/   ..ro‘paradagi baland terakning ayri shoxida qag‘illab turgan ola hakkaga angrayib qolgan edi.   (N. Aminov, Yolg‘onchi farishtalar) 

• /2-ma’no/   Ularning gapi ayri chiqdi. 

• /2-ma’no/   Gapi bilan ishi ayri chiqib qolyapti. 

• /3-ma’no/   Dasturxonga guruchi ayri, go‘shti ayri, mohirlik ila tayyorlangan palov keltirildi.   (Oybek, Nur qidirib) 

• /4-ma’no/   Shaftoli shoxlariga ayrilar qo‘yildi. 

• /4-ma’no/   Ba’zi ko‘zalar ayri bilan tirab qo‘yilgan.   (I. Rahim, Hayot buloqlari) 

• /5-ma’no/   Yog‘och ayri. Temir ayri.

• /5-ma’no/   Maydannikov ayrida bir quchoq javdar poxol olib kelayotgan edi.   (M. Sholoxov, Ochilgan qo‘riq) 

ayri tushmoq   
[ ay-ri tush-moq ]   qo‘shma feʼl    

кирил алифбосида:   айри тушмоқ    

Ma’nosi:   

Alohida, ajralgan holga tushmoq, birgalikdan uzilmoq. 

|   Алоҳида, ажралган ҳолга тушмоқ, биргаликдан узилмоқ. 

Misollar:   

Hazrat bilan ayri tushib qolgan edik. U kishi Afg‘onistonga ketgan edilar.   (Sh. Xolmirzayev, Qil ko‘prik) 

ayri tuyoqlilar 
[ ay-ri tu-yoq-li-lar  ]   [ilmiy] atama 

кирил алифбосида:   айри туёқлилар  

Ma’nosi:   

zool.   Tuyoqlari bab-baravar ikkiga ayrilgan sutemizuvchi hayvonlar turkumi, qo‘sh tuyoqlilar. 

|   зоол.   Туёқлари баб-баравар иккига айрилган сутэмизувчи ҳайвонлар туркуми, қўш туёқлилар. 

Misollar:   

ayri tuya 
[ ay-ri tu-ya ]   nom / atama 

кирил алифбосида:   айри туя  

Ma’nosi:   

Ikki o‘rkachli tuya.  

|   Икки ўркачли туя.  

Misollar:   

Manbalar: 

• Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh. 

Havolalar: 

Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I  - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967. 

ДТС     : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969. 

ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962. 

ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961. 

КРС      : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965. 

ПДП      : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951. 

РКС       : Русско-казахский словарь. М.: 1954. 

ССТТН  : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971. 

ТРС       : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945. 

ЭСТЯ    : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989. 

ЎТИЛ     : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981. 

ЎХШЛ    : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.