O‘zbek tili lug‘ati

aylanmoq
[ ay-lan-moq ]   feʼl

кирил алифбосида:   айланмоқ 

Ma’nosi:   

1. O‘z o‘qi yoki biror narsa tevaragida harakat qilmoq, aylana bo‘ylab davra olib yurmoq. 

2. Sayr-tomosha yoki boshqa maqsadda kezmoq. 

3. Biror yerda yoki doirada o‘ralashib yurmoq; aylanishmoq. 

4. iqt.   Muomalada bo‘lmoq, yurmoq. 

5. Boshqa narsaga, boshqa holatga o‘tmoq. 

6. (ayrim so‘zlar bilan) Tusini kasb etmoq, shunday bo‘lmoq. 

|   1. Ўз ўқи ёки бирор нарса теварагида ҳаракат қилмоқ, айлана бўйлаб давра олиб юрмоқ.  
2. Сайр-томоша ёки бошқа мақсадда кезмоқ.  
3. Бирор ерда ёки доирада ўралашиб юрмоқ; айланишмоқ.  
4. иқт.   Муомалада бўлмоқ, юрмоқ.  
5. Бошқа нарсага, бошқа ҳолатга ўтмоқ.  
6. (айрим сўзлар билан) Тусини касб этмоқ, шундай бўлмоқ.

Misollar:   

• /1-ma’no/   Yer o‘z o‘qi atrofida aylanadi. 

• /1-ma’no/   Juvon davrani uch aylangandan keyin o‘zi singari kiyingan bir yigitni tortdi.   (A. Qahhor, Qo‘shchinor chiroqlari) 

• /2-ma’no/   G‘ulomjon.. shahar aylangani ketdi.   (M. Ismoiliy, Farg‘ona tong otguncha) 

• /2-ma’no/   Tirikchilik o‘tkazish uchun Yusufjon qiziq Turkistonni, Qozog‘istonni aylanib chiqdi.   (T. Obidov, Yusufjon qiziq) 

• /2-ma’no/   Ertalab qurilishga kelganda, eng avval hamma uchastkalarni aylanib chiqdi.   (A. Muxtor, Opa-singillar) 

• /3-ma’no/   [Abdishukur] Tatar savdogarlari orasida aylanarkan, uni-buni tanidi.   (Oybek. Tanlangan asarlar) 

• /4-ma’no/   Kapitalning aylanishi. 

• /5-ma’no/   Suv muzga aylandi. Yomg‘ir asta-sekin qorga aylandi. 

• /5-ma’no/   Olqishlarga aylangan davomli qarsaklar. 

• /5-ma’no/   Mirzayev shu kuni juda zerikdi. Bu zerikish kechqurunga borib diqqatlikka aylandi.   (A. Qahhor, Ko‘k konvert) 

• /6-ma’no/   Har yili buvimni eslash, xuddi shu kuni amma-amakilar yig‘ilishi odatga aylangan.   (Gazetadan) 

• /6-ma’no/   Kelajakda esa bu makon islom ahli uchun muqaddas qadamjo va g‘oyat go‘zal ziyoratgohlardan biriga aylanishiga ishonch bildirdi.   (Gazetadan) 

boshi aylanmoq
[ bo-shi ay-lan-moq ]   frazeologik birikma 

кирил алифбосида:   боши айланмоқ 

Ma’nosi:   

1.  muvozanatini yoʻqotib, hammayoq aylanayotganday, chayqalayotganday tuyulmoq. 

2. ko‘chma nima qilarini bilmay, esankirab, gangib qolmoq. 

|   1. мувозанатини йўқотиб, ҳаммаёқ айланаётгандай, чайқалаётгандай туюлмоқ.  
2. кўчма нима қиларини билмай, эсанкираб, гангиб қолмоқ. 

Misollar:   

• /1-ma’no/   Botirali ayvon ustuniga suyanib o‘tirdi-yu, ko‘zi tinib, boshi aylanib ketdi.   (H. G‘ulom, Mash’al) 

• /2-ma’no/   Dastgohlarni ko‘rib, avval boshimiz aylanib qoldi.   (A. Muxtor, Opa-singillar) 

aylanib o‘tmoq
[ ay-la-nib o‘t-moq ]   qo‘shma fe’l / frazeologik birikma 

кирил алифбосида:   айланиб ўтмоқ  

Ma’nosi:   

1.  biror narsaning atrofi bilan oʻtmoq. 

2. hisobga olmaslik, chetlab o‘tmoq. 

|   1. бирор нарсанинг атрофи билан ўтмоқ.  
2. ҳисобга олмаслик, четлаб ўтмоқ. 

Misollar:   

• /1-ma’no/   Binoni aylanib o‘tmoq. 

• /2-ma’no/   Ular qonunni ma’lum darajada bilishadi, ammo o‘zlariga bog‘liq masalalarda uni aylanib o‘tishga harakat qilishadi.   (Gazetadan) 

gap aylanib
[ gap ay-la-nib ]   frazeologik birikma 

кирил алифбосида:   гап айланиб 

Ma’nosi:   

Gap gapga ulanib, gapdan gap chiqib. 

|   Гап гапга уланиб, гапдан гап чиқиб.

Misollar:   

Gap aylanib, brigadalar ishiga ko‘chdi.   (N. Safarov, Xadicha Ahrorova) 

gap aylanmoq
[ gap ay-lan-moq ]   frazeologik birikma 

кирил алифбосида:   гап айланмоқ 

Ma’nosi:   

Gap qo‘zg‘almoq, gap yurmoq. 

|   Гап қўзғалмоқ, гап юрмоқ. 

Misollar:   

Yana shu haqda gap aylanib qoldi. 

tili aylanmay qoldi  
[ ti-li ay-lan-may qol-di ]   frazeologik birikma 

кирил алифбосида:   тили айланмай қолди 

Ma’nosi:   

Tili lol bo‘lib qoldi, tili gapga kelmay qoldi. 

|   Тили лол бўлиб қолди, тили гапга келмай қолди. 

Misollar:   

havo aylanib turibdi 
[ ha-vo ay-la-nib tu-rib-di ]   frazeologik birikma 

кирил алифбосида:   ҳаво айланиб турибди 

Ma’nosi:   

Havo [biron-nima, masalan yomg‘ir/qor/do‘l] yog‘adiganday bulutlanib turibdi. 

|   Ҳаво [бирон-нима, масалан ёмғир/қор/дўл] ёғадигандай булутланиб турибди.

Misollar:   

Manbalar: 

• Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh. 

Havolalar: 

Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I  - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967. 

ДТС     : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969. 

ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962. 

ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961. 

КРС      : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965. 

ПДП      : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951. 

РКС       : Русско-казахский словарь. М.: 1954. 

ССТТН  : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971. 

ТРС       : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945. 

ЭСТЯ    : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989. 

ЎТИЛ     : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981. 

ЎХШЛ    : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.