O‘zbek tili lug‘ati

aldamoq
[ al-da-moq ]   feʼl

кирил алифбосида:   алдамоқ 

Ma’nosi:   

1. Yolg‘on-yashiq gaplar, va’dalar bilan laqillatmoq, avramoq. 

2. Yaxshi gap, va’da va shu kabilar bilan yo‘lga solmoq, ko‘ndirmoq. 

3. Yo‘ldan urmoq, yo‘ldan ozdirmoq. 

4. Yolg‘on gapirmoq, yolg‘onchilik qilmoq. 

5. Noto‘g‘ri tasavvur tug‘dirmoq, chalg‘itmoq. 

|   1. Ёлғон-яшиқ гаплар, ваъдалар билан лақиллатмоқ, аврамоқ.
2. Яхши гап, ваъда ва шу кабилар билан йўлга солмоқ, кўндирмоқ.
3. Йўлдан урмоқ, йўлдан оздирмоқ.
4. Ёлғон гапирмоқ, ёлғончилик қилмоқ.
5. Нотўғри тасаввур туғдирмоқ, чалғитмоқ. 

Misollar:   

• /1-ma’no/   Xalq xalq bo‘lib birovni aldagan emas, ammo.. xalqni aldaganlar bo‘lgan, ha, siz bizni aldamasangiz bo‘ldi, boy, biz sizni aldamaymiz.   (M. Ismoiliy, Farg‘ona tong otguncha) 

• /2-ma’no/   Kuyovning qayerda ekanini hech kim bilmaydi. Kelin uyga qamalib olgan — na yolvorganga ko‘nadi, na aldaganga.   (A. Qahhor, To‘y) 

• /3-ma’no/   [Xonzoda Jamilaga:] Ey tentak.. Yuzingni birov ko‘rgan bilan yeyilib qoladimi?.. Shunday qilib akamni aldaysan-da!   (Hamza, Boy ila xizmatchi) 

• /4-ma’no/   — Rafiq, nayni kim chaldi? — Yo‘lchi akam. — A! Rostdanmi! Aldama.   (Oybek, Tanlangan asarlar) 

• /5-ma’no/   [Musa:] — Sen birovni ham aldama, o‘zingni ham aldama: mana bu yerda darding bor, — dedi-da.. uning ko‘kragiga asta urdi.— Mana bu yerda.   (P. Tursun, O‘qituvchi) 

Manbalar: 

• Oʻzbek tilining izohli lug‘ati: 80 000 dan ortiq so‘z va so‘z birikmasi, 5-jildli, (2006–2008), _ 2021 _ Tahrir hay’ati: E. Begmatov, A. Madvaliyev, N. Mahkamov, T. Mirzayev (rahbar) N. To‘xliyev, E. Umarov, D. Xudoyberganova, A. Hojiyev, _ A. Madvaliyev tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti, "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Davlat ilmiy nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• Oʻzbek tilining etimologik lug‘ati I-jild: turkiy so‘zlar, _ 2000, _ Shavkat Rahmatullayev, _ O‘zbekiston respublikasi Fan va texnika davlat qo‘mitasi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti, "Universitet" nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati: 27000 dan ortiq so‘z (2022), _ 2023, _ A.F. Madvaliyev, Y.R. Odilov, A.K. Saidnoʻmonov, _ N.M.Mahmudov tahriri ostida, _ Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, «Kafolat print company» nashriyoti, _ Toshkent sh. 

• O‘zbek tili sinonimlarining izohli lug‘ati, _ 2023, _ Mualliflar jamoasi: Nizomiddin Mahmudov, Durdona Lutfullayeva, Yorqinjon Odilov, Durdona Xudoyberganova, Ma’rufjon Yo‘ldoshev, Shuhrat Ko‘chimov, Dilrabo Andaniyazova, Feruza Musayeva, _ Nizomiddin MAHMUDOV tahriri ostida, _ O‘zbekiston Respublikasi  Vazirlar Mahkamasining Davlat tilini ­rivojlantirish departamenti, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti, G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, _ Toshkent sh.   

•  آلتای، نورالله، اۉزبېک تیلی سۉزلیگی، جهانی همکارلیکلر اداره سی، مالیزیا، ١٣٨٦ هـ.      
  Oltoy, Nurulloh. Oʻzbek tili soʻzligi. Malayziya: Jahoniy Hamkorliklar Idorasi, 1386 h. [2007/2008 m.]   (Āltāy, Nūrullāh. Ūzbēk tīlī sūzlīgī. 

Havolalar: 

Девон : Mahmud Koshg‘ariy, Devonu lug‘otit turk. I  - III tomlar. Indeks, Toshkent: 1960-1967. 

ДТС     : Древнетюркский словарь. Лгр.: 1969. 

ИРАТЯ : Историческое развитие лексики тюркских языков. М.: 1962. 

ИСГТЯ : Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков. IV. Лексика. М.: 1961. 

КРС      : Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь. М.: 1965. 

ПДП      : Малов С. Е. Памятники древнетюркской письменности. M. - Агр.: 1951. 

РКС       : Русско-казахский словарь. М.: 1954. 

ССТТН  : Будагов Л. З. Сравнительный словарь турецко-татарских наречий. I - II томлар. Санктпетербург: 1969- 1971. 

ТРС       : Магазаник Д.А. Турецко-русский словарь. М.: 1945. 

ЭСТЯ    : Севортян Э. В. Этимологический словарь тюркских языков. I - IV томлар. М.: 1974-1989. 

ЎТИЛ     : O‘zbek tilining izohli lug‘ati. I - II tomlar. M.: 1981. 

ЎХШЛ    : O‘zbek xalq shevalari lug‘ati. Toshkent: 1971.